براى از بين بردن آن كافى نبوده كه چند سال بعد زمين‌لرزه‌ى موحشى رخ داد كه آن را از سر تا بن ويران نمود و زير خرابه‌هايش 90 هزار تن مدفون شدند « 5 » . علاوه بر تمام اين مصيبتها كه باعث ويرانى ايران گرديد بليه‌ى بىآبى و خشك‌سالى در اين دوره تقريبا بر تمام نقاط اين كشور وسيع سايه افكنده بود و چون اين سرزمين هميشه مدت نه ماه در سال از نعمت باران محروم است آبيارى آن وابسته به استفاده از آب رودخانه‌ها و نهرها است كه اهالى با مهارت خاصى آنها را به طور مارپيچ به مزارع خود مىرسانند ولى ناگهان از اين كمك هم محروم شدند زيرا كه بيشتر چشمه‌ها خشك شد . به عقيده‌ى آقاى پيكو تمام اين عوامل باعث گرديده كه زمين از يك قشر جامد نمك پوشيده شود . اما من به خود اجازه مىدهم كه او را متوجه اشتباهش بنمايم زيرا او مدعى است كه اين قشر مانع از دوباره حاصلخيز شدن زمين شده است در صورتى كه تجربه ثابت نموده است و من شخصا در موارد بسيارى شاهد بوده‌ام كه با جابه‌جا كردن مشتى خاك و زيرورو كردن زمين مىتوان اراضى بسيار حاصلخيزى شبيه زمينهاى بكر يا پوشيده از كود فراهم نمود . به هرحال اين امر مسلم است كه هنگامى كه مضيقه‌ى آب احساس شد بيشتر ساكنين جلگه‌ها ناچار شدند كه آن‌جا را ترك بنمايند . عده‌ى معدودى هم كه باقى ماندند دور هم گرد آمدند و پس از يك كار دشوار و طولانى موفق شدند از كوههاى مجاور و رودخانه‌هاى بزرگ

--> جان خود را از دست دادند . ( 5 ) - در زمين‌لرزه‌ى تبريز پديدار شگفت‌آورى از دل زمين بيرون آمد . در بحبوحه‌ى شديدترين تكانها كه از شرق به غرب ادامه داشت ناگهان در سمت شمال غرب شهر بين شهر و كوه تپه‌اى خاكسترىرنگ سر از خاك به در كرد . اين تپه كه قريب دو ميل طول و نزديك به پنجاه تواز ( مقياس سابق طول برابر با 949 / 1 متر ) ارتفاع و بيش از دويست تواز عرض دارد در جهت شرقى غربى واقع است و از شن و گوگرد تركيب شده است . اين تپه هنوز رنگ خاكستريش را حفظ نموده است و با خاك سرخ تيره‌اى كه تمام سراشيبى شمال كوه را مىپوشاند ، سبزه‌اى كه از تمام جوانب آن را احاطه كرده است به طور خاصى متمايز مىباشد .